Đấu giá quyền mua xe, có khả thi?

Các chuyên gia cho rằng trong tình trạng hiện nay khó có thể áp dụng được việc đấu giá quyền mua xe ở TP.HCM.

Theo yêu cầu của UBND TP.HCM, vào quý II-2012, các đơn vị liên quan phải hoàn thành đề án quản lý các loại xe đăng ký mới thông qua giấy chứng nhận quyền mua xe (Certificate of Entitlement, viết tắt là COE) để đề xuất Chính phủ cho thực hiện thí điểm ở TP.

Ngày 22-2, ông Lê Toàn, Phó Giám đốc Sở GTVT TP, cho biết đây là một trong những biện pháp nhằm hạn chế xe cá nhân trong kế hoạch giảm ùn tắc giao thông. Tuy nhiên, đây chỉ mới là ý tưởng, cần được nghiên cứu, đánh giá...

“Cấp quota” cho xe ô tô

Trong các giải pháp giảm ùn tắc giao thông, hạn chế xe cá nhân, biện pháp “cấp quota” đối với xe cá nhân đã từng được áp dụng ở Singapore.

Đấu giá quyền mua ô tô là một trong những ý tưởng để giảm ùn tắc giao thông tại TP.HCM

Để tránh tình trạng kẹt xe và cân bằng việc đi lại trong đô thị, chính phủ Singapore đã những biện pháp ưu tiên đầu tư vào hệ thống giao thông công cộng, giảm ô tô cá nhân bằng nhiều cách: Ngoài số tiền phải mua xe, chủ sở hữu còn phải đóng tiền bảo hiểm, thuế đường, phí đỗ xe, đặc biệt phải đấu giá và nộp một khoản tiền cho nhà nước để được quyền mua và lưu hành xe.

Khoảng trước năm 1990, Singapore áp dụng các chính sách thuế để kiểm soát lượng xe lưu thông nhưng không mang hiệu quả (lượng xe trong giai đoạn này tăng trung bình mỗi năm 6,8%-12%). Bắt đầu từ tháng 5-1990, Singapore bắt đầu cấp “quota ô tô” để kiểm soát số lượng xe. Theo đó, mỗi người dân muốn sở hữu xe phải có COE. Số lượng COE hằng năm được tính toán dựa trên sự tăng trưởng xe 1,5%/năm và số giấy chứng nhận hết hạn sẽ thu hồi trong năm. Khoảng hai tháng, Cục Quản lý Giao thông (LTA) sẽ đấu giá một lần với số lượng hạn chế và số xe được nhập vào cân đối với số xe thải ra và một số xe cần theo nhu cầu cấp thiết. Số tiền đấu giá này được đóng góp vào ngân sách, đưa vào xây cầu vượt, hầm chui, đường tránh... để giảm kẹt xe, đồng thời sửa đường cũ, làm đường mới để việc đi lại an toàn hơn.

Khó thực hiện

Theo một chuyên gia giao thông, gợi ý về biện pháp kiểm soát đầu xe thông qua COE là “copy” từ Singapore và đã từng có nhiều ý kiến phản đối vì chưa hợp lý. “Nước Singapore khoảng 700 km2, chỉ hơn 1/3 diện tích TP.HCM. Nước này có trình độ quản lý cao và hệ thống giao thông hiện đại nên họ thực hiện được các biện pháp đặc biệt để tránh kẹt xe. Đây cũng là một trong số ít những nước áp thuế nhập khẩu cao nhằm hạn chế việc mua ô tô do lo ngại đường phố quá tải. Vì thế, giá xe ở nước này rất đắt” - vị này nói.

Mặt khác, Singapore là nước “một thành phố” nên họ có thể thực hiện chính sách về giao thông đồng bộ. Trong khi đó, Việt Nam có hơn 60 tỉnh, thành và giữa các tỉnh, thành có sự chênh lệch lớn về văn hóa, kinh tế, giao thông… Nếu thu phí quyền mua xe trên cả nước thì người có thu nhập trung bình tại các tỉnh nghèo mất cơ hội mua ô tô, thậm chí xe máy. Còn chỉ thu ở các địa phương lớn, đang bức xúc về kẹt xe như TP.HCM hay Hà Nội thì chắc chắn xe từ các địa phương khác sẽ “tràn” vào.

PGS-TS Phạm Xuân Mai (khoa Kỹ thuật Giao thông, Trường ĐH Bách khoa TP.HCM) thì nói chưa nên đề cập biện pháp cấm hay hạn chế gì cả!

Theo ông, hiện vẫn chưa có sự thống nhất về loại phương tiện gây kẹt xe chính: Người thì nói xe máy là “thủ phạm” nhưng người lại cho là ô tô. Thế nên, việc cần làm lúc này là phải định lượng cụ thể tác nhân gây ùn tắc (đường sá hẹp, trung tâm thương mại, xe cộ…) để có biện pháp cụ thể. Phải xác định xe chiếm tỉ lệ gây kẹt xe bao nhiêu %; trong số “xe đó” thì xe nào chiếm bao nhiêu %... “Sau khi công bố các kết quả cho người dân, chính quyền cũng công bố ưu tiên biện pháp nào thực hiện trước, biện pháp nào sau, có lộ trình cụ thể. Làm được như vậy thì các biện pháp cấm, hạn chế mới thuyết phục và bền vững, lâu dài.

Gần giữa năm 2011, Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính (VAFI) từng kiến nghị Bộ Tài chính ban hành “phí được quyền mua ô tô, xe máy” với mức thu lên tới 4-10 lần giá trị xe (có phân biệt khu vực nông thôn, TP nhỏ, TP lớn…). Theo VAFI, dù áp dụng hết khung các loại thuế hiện hành cũng không ngăn được tình trạng nhập khẩu ngày càng gia tăng, nhất là đối với ô tô, xe máy đắt tiền. Bởi chúng không thấm gì với những người có thu nhập khá và giàu. Trong khi đó, nhiều nước đã áp dụng “phí được quyền mua ô tô, xe máy” ở mức rất cao so với giá trị của xe giúp kiểm soát được số lượng. “Nếu không có những giải pháp cương quyết, mạnh mẽ trong việc hạn chế ô tô, xe máy thì trong tương lai gần sẽ không có đường để đi dù hằng năm Nhà nước bỏ ra hàng trăm ngàn tỉ đồng phát triển giao thông công cộng”. Thế nhưng đề xuất này không được dư luận đồng tình.

PV ( Theo PLTP)