Thời gian gần đây, xung quanh vấn đề quản lý dự án (QLDA) và lựa chọn mô hình, phương thức quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình đã có rất nhiều ý kiến phân tích, đề xuất, đặc biệt là đối với các dự án xây dựng công trình giao thông.
Một số quyết định của các cơ quan chức năng liên quan đến vấn đề xác định vai trò, vị trí, quan hệ giữa các chủ thể trong dự án đầu tư xây dựng giao thông cũng đã được ban hành, tuy nhiên để giải quyết vấn đề một cách tổng quan thì vẫn còn rất nhiều vấn đề cần quan tâm và phải có một lộ trình để thực hiện.
Bản chất và các nội dung quản lý dự án
Ban quản lý dự án thực chất là một nhóm tư vấn được điều hành bởi một Chủ nhiệm điều hành dự án hay còn gọi là giám đốc dự án. Các nhiệm vụ chính của một Ban quản lý dự án là làm sao để dự án hoàn thành đảm bảo được các yêu cầu về các mục tiêu đã xác định như: Tiến độ yêu cầu, tiêu chuẩn chất lượng, an toàn, hiệu quả, trong phạm vi nguồn kinh phí được phân bổ v.v... Như vậy các nội dung chính mà Ban quản lý dự án cần thực hiện công tác quản lý triển khai gồm:
- Xây dựng kế hoạch quản lý tổng thể dự án: Xây dựng kế hoạch; Xác định phương thức để triển khai thực hiện kế hoạch; Đề cập những vấn đề có thể phát sinh ảnh hưởng đến việc thực hiện dự án.
- Quản lý nguồn nhân lực: Lập kế hoạch huy động và sử dụng, bố trí nhân lực cho dự án; xây dựng mối quan hệ làm việc, xác định các nhóm công việc trong dự án.
- Quản lý tiến độ tổng thể và chi tiết: Dự kiến các yêu cầu về tổng tiến độ thực hiện, xác định các mốc thời gian chính cho từng loại hình công việc, quản lý tiến độ thực hiện cho các hạng mục của dự án.
- Quản lý các loại chi phí: Xác định tổng các chi phí của dự án, tính toán các chi phí cho từng hạng mục công việc phù hợp với các bước thực hiện dự án, quản lý công tác giải ngân, xử lý các vấn đề về trượt giá trong quá trình thực hiện.
- Quản lý chất lượng: Lập kế hoạch chất lượng, quản lý giám sát việc đảm bảo chất lượng cho mỗi hạng mục công việc của dự án.
- Kiểm soát, quản lý các công việc phát sinh: Phát hiện các phát sinh, bổ sung trong quá trình thực hiện, phân tích đánh giá mức độ ảnh hưởng đến dự án để có kế hoạch và đề xuất biện pháp khắc phục các vấn đề nảy sinh trong quá trình thực hiện.
- Quản lý trang thiết bị: Lập kế hoạch mua sắm trang thiết bị cần thiết cho dự án; Lựa chọn các nhà thầu cung cấp và quản lý quá trình cung ứng, tiến độ cung cấp để đáp ứng yêu cầu của dự án.
- Quản lý, tiếp nhận và xử lý thông tin: Lập kế hoạch quản lý, tiếp nhận và xử lý thông tin, nội dung các báo cáo trong suốt quá trình thực hiện dự án.
- Quản lý hợp đồng: Bao gồm các loại hợp đồng tư vấn thiết kế; Hợp đồng xây dựng; Hợp đồng cung cấp trang thiết bị và các loại hợp đồng khác của dự án.
- Quản lý các phạm vi thực hiện dự án: Xác định phạm vi của dự án; Lập kế hoạch và các công việc liên quan đến phạm vi thực hiện dự án; Quản lý các thay đổi trong quá trình thực hiện.
Như vậy, vai trò và nhiệm vụ của những người làm công tác quản lý dự án phải là những người chịu trách nhiệm thực hiện các mục tiêu của dự án theo yêu cầu của chủ đầu tư như: Hoàn thành đúng tiến độ, đảm bảo chất lượng, giá thành, an toàn và hiệu quả; Phải là người tổ chức, lập kế hoạch, điều phối, chỉ đạo và kiểm soát, quản lý các mối quan hệ giữa những nhóm, con người trong các tổ chức của dự án; Là người duy trì sự cân bằng giữa chức năng Quản lý dự án và Kỹ thuật dự án; Là những người dám đương đầu với rủi ro và tìm ra phương cách giải quyết trong quá trình quản lý dự án để thực hiện thành công dự án.
Các phương thức tổ chức, quản lý dự án
Căn cứ vào quy mô, các yêu cầu cụ thể của mỗi loại dự án có các phương thức quản lý, điều hành thực hiện khác nhau, bao gồm:
- Thuê tư vấn quản lý dự án: Chủ đầu tư tổ chức đấu thầu, thuê một đơn vị tư vấn thay mặt mình đứng ra thực hiện toàn bộ các giao dịch với các đơn vị từ thiết kế, thi công, giám sát, cung ứng thiết bị... và chịu trách nhiệm với chủ đầu tư những nội dung ký kết trong hợp đồng Quản lý dự án.
- Chủ đầu tư trực tiếp quản lý dự án: Chủ đầu tư đứng ra ký kết các hợp đồng với các đơn vị tư vấn, thi công, cung ứng thiết bị, giám sát để thực hiện dự án. Các đơn vị tùy theo nội dung của hợp đồng chịu trách nhiệm với các phần công việc do mình thực hiện. Chủ đầu tư chịu trách nhiệm chung đối với các tiêu chí của dự án.
- Chủ nhiệm điều hành dự án: Chủ đầu tư lựa chọn và trình các cấp có thẩm quyền chấp thuận một tổ chức tư vấn thay mình làm chủ nhiệm điều hành dự án và tổ chức này đứng ra giao dịch ký kết các hợp đồng với các tổ chức tư vấn KSTK, xây lắp, cung ứng thiết bị v.v... đồng thời chịu trách nhiệm quản lý, giám sát toàn bộ quá trình triển khai dự án.
- Phương thức chìa khóa trao tay: Chủ đầu tư tổ chức đấu thầu lựa chọn một nhà thầu đứng ra thực hiện toàn bộ các nội dung của dự án từ thiết kế, xây dựng, giám sát, cung ứng thiết bị... và chỉ thực hiện nghiệm thu bàn giao khi dự án được hoàn thành theo đúng các nội dung ký kết trong hợp đồng tổng thầu thực hiện dự án.
- Phương thức tự thực hiện: Chủ đầu tư sử dụng lực lượng có tư cách pháp nhân trong lĩnh vực xây dựng của mình để thực hiện toàn bộ khối lượng các công việc cần thực hiện của dự án.
Lựa chọn phương pháp tổ chức QLDA phù hợp
Như những phân tích ở trên, quản lý dự án là một quá trình phức tạp và luôn có những biến đổi trong suốt quá trình thực hiện. Một dự án có được thực hiện thành công, có đạt được các tiêu chí đề ra hay không thì một trong các yếu tố mang tính quyết định là dự án có được quản lý điều hành bởi một tổ chức quản lý, điều hành có đủ năng lực và có được triển khai một cách khoa học theo một kế hoạch cụ thể cùng với đội ngũ những người làm công tác quản lý dự án có chuyên nghiệp hay không.
Các dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông thường là dạng những công trình bao gồm các công tác xây dựng đặc thù, chịu nhiều các yếu tố chi phối như:
- Trải trên địa bàn rộng, quản lý khó khăn, huy động thiết bị và nhân lực lớn, phụ thuộc nhiều vào điều kiện địa hình, địa chất, biện pháp thi công, vị trí xây dựng, ứng dụng công nghệ mới, nguồn và khả năng cung ứng vật liệu, yêu cầu về vốn giải ngân lớn v.v...
- Phải đề cập đến các vấn đề về mặt bằng, kho xưởng, bến bãi, huy động, giải thể,... cho các loại hình công tác xây dựng khác nhau.
- Phải đề cập đến công tác đảm bảo giao thông, hệ thống đường công vụ thi công.
- Phạm vi ảnh hưởng lớn, nhiều vấn đề liên quan phải đề cập giải quyết trong quá trình thực hiện như: Thời gian xây dựng thường kéo dài dẫn đến các rủi ro cao về chi phí và các rủi ro khác; Xử lý các vấn đề kỹ thuật phức tạp liên quan đến địa hình, địa chất... trong phạm vi lớn; Tác động đến các quy hoạch, kế hoạch của địa phương.
- Thường là các dự án có tổng mức vốn đầu tư lớn, quá trình giải ngân dài, chịu nhiều yếu tố rủi ro trên nhiều phương diện do vậy quản lý các công trình xây dựng giao thông cũng đòi hỏi năng lực đặc biệt của những người làm công tác này mới đảm bảo được yêu cầu về quản lý dự án công trình xây dựng giao thông.
Một thực tế hiện nay là phương thức quản lý cùng với kinh nghiệm, năng lực quản lý dự án nhìn chung còn có những hạn chế nhất định như: Kinh nghiệm QLDA theo thông lệ quốc tế; Sự thiếu hụt lực lượng chuyên gia tư vấn QLDA trong nhiều lĩnh vực; Kỹ năng làm việc theo nhóm thấp; Hiện tượng chảy máu chất xám do tác động của nền kinh tế thị trường... cùng với những bất cập trong việc xác định vị thế, quyền hạn và trách nhiệm của các PMU đang là một thách thức với các đơn vị quản lý dự án công trình giao thông.
Việc hình thành các công ty, các doanh nghiệp tư vấn quản lý dự án chuyên nghiệp là xu thế phát triển tất yếu, tuy nhiên ngay lập tức yêu cầu có sự chuyển đổi từ các PMU trực thuộc Bộ hiện nay sang mô hình tư vấn quản lý dự án là hết sức khó khăn.
Việc đưa ra mô hình chuyển đổi mà không kèm theo các hỗ trợ ban đầu về vốn và cơ chế là khó có thể thực hiện được. Việc yêu cầu thay đổi ngay phương thức chủ đầu tư cũng sẽ nảy sinh các bất cập khi mà các đơn vị được giao nhiệm vụ chủ đầu tư trực thuộc Bộ chưa hoàn toàn có đủ năng lực cũng như chưa chuẩn bị kỹ lưỡng cho sự thay đổi này. Nếu không phân tích kỹ bản chất của quản lý dự án thì có thể sẽ có nhiều những bất cập xảy ra và việc phải xử lý hậu quả là điều khó tránh khỏi, kèm theo đó là sự lãng phí trên nhiều phương diện.
Trước mắt vẫn cần thiết duy trì phương thức quản lý theo mô hình như các PMU của Bộ để tiếp tục thực hiện các dự án đã và đang triển khai do kinh nghiệm, năng lực quản lý dự án chuyên ngành của các PMU này là chưa thể thay thế ngay bằng một mô hình tốt hơn.
Việc thực hiện công tác chuyển đổi mô hình Ban QLDA thành các doanh nghiệp, các công ty tư vấn QLDA phải có một lộ trình phù hợp và Nhà nước cần tạo hành lang pháp lý cho việc chuyển đổi này cũng như tạo điều kiện về xây dựng cơ sở hạ tầng, trụ sở làm việc, cấp vốn ban đầu rồi thu lại bằng phương thức cổ phần hoá như đối với các doanh nghiệp Nhà nước khác.
Việc đa dạng hóa các hình thức quản lý dự án, tăng cường thuê các tổ chức quản lý dự án chuyên nghiệp sẽ tạo điều kiện nâng cao năng lực và góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình Quản lý dự án trong đầu tư xây dựng công trình giao thông.
K.S Võ Hoàng Anh (Tổng Công ty TVTK GTVT)
Số lượt đọc:
4184
-
Cập nhật lần cuối:
13/07/2007 08:11:17 AM 
Ý kiến của bạn: | 