Hai mươi năm về trước, nhịp biên của cầu Rào trên đường từ Hải Phòng đi Đồ Sơn, bị sập đổ. Từ khi khánh thành đưa vào sử dụng đến khi bị sập đổ, thời gian chỉ khoảng 7, 8 năm. Kết cấu của cầu Rào bị sập là kết cấu dầm hộp bê tông dự ứng lực dạng khung T nhịp đeo, nhịp chính có chiều dài 64m, được thi công bằng phương pháp lắp hẫng đối xứng qua trụ từng đốt dầm có mặt cắt hình hộp.
Nhịp biên phía Hải Phòng bị gãy tại mắt cắt gần trụ và toàn bộ kết cấu mặt cầu bị gãy treo lơ lửng như một mảnh chiếu khổng lồ, còn các đốt dầm dưới đó thì bị rơi xuống sông. Tại vị trí vết gãy, các bó thép dự ứng lực được lôi ra dễ dàng vì các sợi thép cường dodọ cao đường kính 5mm bị gỉ ăn mòn gần hết. Các sợi thép bị ăn mòn này trông giống như những chiếc đũa tre bị mối xông ăn gần hết, chỉ còn trơ lại phần cật tre, có thể bẽ gãy rất dễ bằng tay. Quan sát hiện trường sự cố đã có thể khẳng định ngay là cầu sập do cốt thép dự ứng lực bị gỉ dẫn đến dầm chủ bị mất khả năng chịu lực hoàn toàn.
Ngay sau đó, Hội đồng giám định cấp Nhà nước để xác định nguyên nhân sự cố cầu Rào được thành lập do Giáo sư Đỗ Quốc Sam, lúc bấy giờ là Chủ nhiệm ủy ban Xây dựng Cơ bản Nhà nước làm Chủ tịch. Hội đồng đã tập hợp rất nhiều các nhà khoa học, các chuyên gia đầu ngành về xây dựng nói chung và xây dựng cầu đường nói riêng.
Mặc dầu nguyên nhân có thể thấy ngay là do cốt thép dự ứng lực bị gỉ dẫn đến sự cố như đã nêu ở trên nhưng đã có hàng loạt giả thiết được nêu ra để đi sâu nghiên cứu. Đó là các giả thuyết tập trung và tìm nguyên nhân làm cho cốt thép gỉ quá nhanh so với quy luật như do lớp keo epoxy dán các mặt bê tông của các khối đúc không được no vữa nên các tác nhân ăn mòn của vùng khí hậu ven biển sẽ chui vào các khe hở này làm gỉ nhanh cốt thép dự ứng lực; do cốt thép dự ứng lực chịu ứng suất căng kéo cao nên có thể quá nhạy cảm với gỉ (còn gọi là gỉ do ứng suất cao); do cấu trúc và thành phần hóa học của thép cường độ cao có thể làm cho thép gỉ nhanh; do thời gian thi công kéo dài nên cốt thép dự ứng lực bị dầm mưa dãi nắng, lại trong vùng khí hậu ven biển nên đã bị gỉ trước khi đổ lớp bê tông phủ kín các rãnh đặt các bó thép này.
Cũng có giả thuyết là có thể có sự phá hoại được toan tính từ trước đó ngay trong khi xây dựng cầu. Lại có cả lập luận của các chuyên gia cho rằng khi căng kéo các bó cáp dự ứng lực không kiểm soát được lực căng kéo và độ dãn dài tương ứng nên các bó thép ở trạng thái “con ruồi đậu nặng đầu cân” nên các bó thép này mới bị đứt làm cầu bị sập. Cũng có lập luận cho là mặt dán của các khối đúc do không có mấu âm dương nên mất khả năng chịu cắt làm cho cầu sập và đổ... Nói tóm lại, hàng chục giả thuyết được nêu ra và các chuyên gia nêu các giả thiết đều cho rằng lập luận của mình là đúng. Do vậy Hội đồng đã phải làm việc đến gần một năm trời với không biết bao nhiêu cuộc họp, hội ý thảo luận, bao nhiêu ngày đêm lần theo từng bản vẽ và tài liệu lưu trữ của hồ sơ hoàn công, bao nhiêu buổi làm việc với các đơn vị thiết kế, thi công, chỉ đạo về kỹ thuật công nghệ, bao nhiêu buổi đi khảo sát lại hiện trường mà vẫn chưa xác định được nguyên nhân chính xác của sự cố. Và các lập luận vẫn chỉ là giả thuyết, là có thể mà thôi. Cũng xin dược nói thêm là sự cố cầu Rào xảy ra không gây thương vong, cầu tạm đảm bảo giao thông được lắp đặt ngay nên các nhà khoa học, các chuyên gia rất dễ dàng tiếp cận với hiện trường để quan sát, nghiên cứu và xem xét. Cuối cùng, theo đề xuất của một chuyên gia, phần kết cấu nhịp còn lại của cầu đã được đục thành các hố thám sát ở những vị trí đặc trưng. Đến lúc này nguyên nhân làm cho các bó thép dự ứng lực gỉ nhanh bất thời mới được khẳng định. Thủ phạm là lớp vữa xi măng cát có cường độ thấp, độ rỗng cao được đổ xuống nhằm khỏa lấp các bó thép dự ứng lực bị nổi lên khỏi rãnh vì 2 đầu cánh hẫng bị vểnh lên sau khi lắp các khối đúc. Sau đó việc đổ lớp bê tông bảo vệ các bó thép này mới được tiến hành. Như vậy là nguyên nhân này cưha hề được nêu ra trong hàng chục các giả thuyết ban đầu nói trên. Thép nằm trong lớp vữa này có đủ điều kiện lý tưởng để gỉ rất nhanh vì và có đủ độ ẩm để tạo nên dòng điện ly, vừa có đủ oxy để tạo ra sản phẩm oxýt sắt.
Từ việc xác định nguyên nhân sự cố cầu Rào xảy ra cách đây 20 năm có thể thấy rằng việc xác định nguyên nhân của sự cố sập đà giáo trong khi thi công 2 nhịp neo của cầu chính cầu Cần Thơ dẫn đến thảm họa kinh hoàng hiện nay đòi hỏi một quá trình tìm hiểu, xem xét, nghiên cứu hết sức tỉ mỉ, cẩn trọng cũng như sự cảm thông chia sẻ của dư luận. Các lập luận của một số chuyên gia, một số nhà khoa học đã được nêu lên và đăng tải trên một số các báo trong mấy ngày vừa qua cần được các cơ quan hữu trách tham khảo, xem xét, nhưng dù sao vẫn chỉ là giả thuyết.
Nếu cho rằng móng trụ tạm bị lún vượt quá giới hạn cho phép dẫn đến sập đà giáo thì để khẳng định được điều này, phải có số liệu đầy đủ và chính xác của tính toán, của quan trắc đo đạc thông qua các hồ sơ thiết kế thi công, các số liệu quan trắc đo đạc trước khi xảy ra sự cố và đặc biệt là số liệu quan trắc, đo đạc, khảo sát địa chất... sau khi xảy ra sự cố. Mà công việc àny chưa thể làm ngay được khi mà tại hiện trường của sự cố, công tác cứu hộ, cứu nạn phải được ưu tiên hàng đầu và khi mà mặt bằng của hiện trường còn ngổn ngang hàng trăm ngàn tấn sắt thép, bê tông nên chưa thể tiến hành được công tác đo đạc, quan trắc, khảo sát địa chất xung quanh trụ tạm.
Còn nếu cho rằng đà giáo bị dịch chuyển hay bị mất ổn định thì cũng phải xác định được nguyên nhân dịch chuyển là do đâu, bắt đầu từ bộ phận nào, chi tiết nào, do liên kết hay do chất lượng của vật liệu thép làm trụ tạm, làm đà giáo hay do sơ đồ kết cấu .../Cũng giống như đằng sau hiện tượng gỉ cốt thép dự ứng lực của cầu Rào là hàng chục giả thuyết được nêu ra thì chỉ mỗi phỏng đoán là trụ tạm bị lún cũng có thể đưa ra hàng chục giả thuyết liên quan đến nguyên nhân của việc lún này: Cọc không đủ chiều dài, không đủ số lượng; có thể có túi bùn hay mạch ngầm làm bùn di chuyển, cát di chuyển làm móng trụ tạm bị lún; sử dụng hệ số an toàn thấp khi tính toán móng trụ tạm; bản thân kết cấu trụ tạm bị mất ổn định tổng thể; một thanh nào đó của trụ tạm bị mất ổn định cục bộ; một liên kết nào đó của kết cấu trụ tạm bị xé, bị bong làm mất khả năng chịu lực của liên kết; vật liệu thép làm trụ tạm không đảm bảo các chỉ tiêu cơ lý theo yêu cầu...
Chỉ có thể qua đo đạc, khảo sát, thí nghiệm, tính toán mới có thể xác định được một trong những nguyên nhân của những giả thuyết này thì mới có thể khẳng định được giả thuyết trụ tạm bị lún là nguyên nhân của sự cố. Tất cả những việc này đòi hỏi phải có thời gian. Không thể chỉ bằng phán đoán mà đưa ngay được nguyên nhân, chỉ ra ngay được trách nhiệm của ai trong sự cố này.
PGS.TS Tống Trần Tùng
Số lượt đọc:
733
-
Cập nhật lần cuối:
04/10/2007 04:15:06 PM | 