Nếu như ở rất nhiều nước trên thế giới, đặc biệt các nước phát triển thì hình thức đầu tư XDGT theo hình thức PPP (hợp tác Nhà nước- Tư nhân) đã rất phổ biến và chiếm tỷ trọng lớn thì ở Việt Nam mới đang ở giai đoạn sơ kỳ là tìm hướng đi. Gần như tất cả các vấn đề về cơ sở pháp lý, cam kết chính trị và xã hội, các vấn đề về thể chế, chính sách năng lực tài chính, kỹ thuật,... đều chưa được định hình.
Thế nào là PPP?
Đặt câu hỏi thế nào là PPP trong thời điểm hiện nay là rất muộn bởi hình thức này đã rất phát triển trên thế giới, tuy nhiên để hiểu chính xác và có khái niệm hoàn chỉnh, từ đó có một chiến lược phát triển đúng đắn là hết sức cần thiết. Nhận thức được điều này, mới đây, Bộ GTVT phối hợp với Ngân hàng thế giới (WB) tổ chức nhiều cuộc hội thảo nghiên cứu về hình thức PPP trong đầu tư XDGT. Sắp tới đây, Bộ GTVT còn trực tiếp cử những đoàn chuyên gia đi khảo sát thực tế việc triển khai ở một số nước trên thế giới để có những khái niệm và tìm ra hướng phát triển thích hợp với điều kiện kinh tế- xã hội của Việt Nam hiện nay. Thứ trưởng Thường trực Bộ GTVT Ngô Thịnh Đức cũng cho rằng, trong điều kiện nguồn lực quốc gia còn hạn hẹp thì việc phát triển hình thức đầu tư XDGT theo hình thức PPP là rất cần thiết. Nhiều nước trên thế giới đã huy động thành công hình thức này, tuy nhiên điều kiện mỗi nước là rất khác nhau và không thể lấy mô hình của quốc gia này cho quốc gia khác. Việc nghiên cứu kỹ lưỡng và có sự chuẩn bị tốt, tìm ra hướng đi hợp lý cho hình thức PPP ở Việt Nam cũng rất cần thiết.
Theo các chuyên gia tư vấn của DHV của Hà Lan, khái niệm hợp tác Nhà nước- tư nhân được định nghĩa là hình thức tạo giá trị đồng tiền thông qua việc cùng thực hiện một dự án vì lợi ích công cộng với một cơ quan Nhà nước và một bên tư nhân. Trong đó, nhiệm vụ và rủi ro sẽ được chia sẻ giữa các tổ chức Nhà nước và tư nhân, quan hệ hợp đồng tồn tại giữa các bên Nhà nước và tư nhân như liên doanh hay thỏa thuận PPP, vốn khu vực tư nhân được sử dụng để tài trợ hoàn toàn hoặc một phần việc cung cấp các dịch vụ công. Trong điều kiện có sự tham gia ở mức độ cao của Nhà nước vào khu vực kinh doanh qua các doanh nghiệp Nhà nước thì cần phải định nghĩa rõ như thế nào là một doanh nghiệp tư nhân. Bởi theo Luật Doanh nghiệp, doanh nghiệp tư nhân thì tư nhân phải nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
Lĩnh vực đường bộ chưa có PPP
Theo các chuyên gia của DHV, các doanh nghiệp Nhà nước như các Cienco của Bộ GTVT đã đầu tư và các dự án BOT đường bộ trong thời gian qua không phải là khu vực tư nhân. Khi các doanh nghiệp Nhà nước này được cổ phần hóa và cổ phần được chuyển qua các cá nhân hoặc công ty tư nhân thì các công ty này trong tương lai mới phù hợp với định nghĩa về khu vực tư nhân. Theo tính toán, từ trước tới nay, chỉ có khoảng 153 triệu USD đầu tư vào hạ tầng giao thông ở Việt Nam được coi là hình thức PPP. Tuy nhiên, hầu hết các dự án này là thuộc về lĩnh vực cảng biển và nhà ga hàng không mà không có dự án đường bộ nào.
Có thể lấy rất nhiều ví dụ để minh chứng cho việc nhiều dự án giao thông đường bộ ở Việt Nam chưa được gọi là PPP. Với các dự án đường cao tốc do Công ty đầu tư Phát triển đường cao tốc Việt Nam (VEC) đang triển khai, nhiều người vẫn lầm tưởng là theo hình thức hợp tác Nhà nước- tư nhân, nhưng trên thực tế, dự án này không thể gọi là PPP. Bởi mặc dù VEC đứng ra tổ chức phát hành trái phiếu công trình phục vụ vốn triển khai dự án nhưng đã được Nhà nước đứng ra bảo lãnh. Chẳng hạn với đường cao tốc Cầu Giẽ- Ninh Bình, dự án này vẫn theo cách thức xây dựng thông thường là đấu thầu cạnh tranh với nhiều gói thầu xây dựng khác nhau. VEC huy động tài chính cho dự án khoảng 400 tỷ đồng qua phát hành trái phiếu do Chính phủ bảo lãnh có lãi suất cố định 9% và thời hạn là 15 năm.
Hàng loạt các dự án BOT như đường cao tốc ô tô Hà Nội- Hải Phòng, cầu Rạch Miễu, Yên Lệnh, Ông Thìn, Bình Triệu,… hay nhiều dự án BOT đường tránh qua nhiều tỉnh, thành phố trên địa bàn cả nước đều không được gọi là PPP. Dự án BOT cầu Yên Lệnh trên QL38 mặc dù thực hiện theo hình thức BOT với chi phí đầu tư khoảng 360 tỷ đồng nhưng nhà đầu tư lại là 2 doanh nghiệp lớn của Bộ GTVT là Tổng công ty xây dựng Thăng Long và Cienco 4. Cầu Ông Thìn và cầu Bình Triệu 2 cũng thực hiện theo hình thức BOT nhưng do Cienco 5 thực hiện. Với đường ô tô cao tốc Hà Nội- Hải Phòng được coi là dự án có số vốn đầu tư lớn nhất từ trước đến nay theo hình thức BOT, nhưng đây hầu hết lại là các nhà đầu tư hình thành từ các doanh nghiệp Nhà nước. Nhà đầu tư là Tổng công ty đầu tư tài chính và phát triển hạ tầng Việt Nam (VIDIFI) với vốn điều lệ là 5.000 tỷ đồng gồm các cổ đông: Ngân hàng Phát triển Việt Nam 51%; Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam 31%; BITEXCO và Công ty sản xuất và phát triển Hạ Long mỗi doanh nghiệp 9%.
Bài, ảnh: Đức Thắng Số lượt đọc:
192
-
Cập nhật lần cuối:
02/12/2008 04:08:26 PM | 