Chỉ định thầu trong đầu tư XDCB giao thông: Nên hạn chế tối đa

Thời gian vừa qua, nhiều dự án áp dụng hình thức chỉ định thầu không phát huy hiệu quả, các nhà thầu gặp nhiều khó khăn. Để chống thất thoát, lãng phí, hạn chế khó khăn và rủi ro cho các nhà thầu đồng thời tạo ra sự cạnh tranh, công bằng thật sự trong XDCB, đặc biệt trong ngành Giao thông thì trong tương lai cần hạn chế tối đa hình thức này.

Lãng phí và nhiều rủi ro

Theo báo cáo của Đoàn giám sát ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc thực hiện chính sách pháp luật đầu tư XDCB sử dụng vốn Nhà nước mới đây cho thấy tỷ lệ các dự án có vi phạm các quy định về quản lý đầu tư ngày càng tăng. Năm 2005 có hơn 1.800 dự án, chiếm 14,57%, năm 2006 con số này tăng lên hơn 3.100 dự án, chiếm 18,19%. Năm 2007 lên tới hơn 4.700 dự án, chiếm 16,6%. Các vi phạm này chủ yếu do các dự án không phù hợp với quy hoạch, phê duyệt không đúng thẩm quyền, không thực hiện đầy đủ trình tự thẩm tra thẩm định, lựa chọn nhà thầu không đúng quy định, chất lượng dự án thấp.

Nguyên nhân của tình trạng này phần lớn xuất phát từ khâu tổ chức đấu thầu và đặc biệt là lạm dụng quá mức hình thức chỉ định thầu. Việc lạm dụng hình thức đấu thầu hạn chế, chia nhỏ các gói thầu để chỉ định thầu, tạo điều kiện cho nhà thầu liên kết, móc ngoặc, làm giảm tính cạnh tranh và hiệu quả của công tác đấu thầu. Trong số các dự án thất thoát, lãng phí thời gian qua có một số dự án thuộc lĩnh vực GTVT. Những dự án này không có quy chuẩn về định mức, tiêu chuẩn an toàn,… nên dễ thất thoát lãng phí. Điển hình nhất có thể kể tới là Dự án xây dựng cầu Vĩnh Tuy. Đây là dự án áp dụng hình thức chỉ định thầu và 4 nhà thầu thuộc loại các đơn vị XDCB lớn nhất của Bộ GTVT là các Tổng công ty XDCTGT 1, 4, 8 và Thăng Long. Tuy nhiên, hiện nay cả 4 nhà thầu này đều đang phải vật lộn và chịu cảnh nợ đọng kéo dài, còn công trình cầu Vĩnh Tuy thì luôn trong cảnh lỗi hẹn ngày về đích.

Được chính thức khởi công vào tháng 2/2005 và thời gian thi công theo dự kiến ban đầu chỉ là 24 tháng, theo kế hoạch thì tháng 2/2007 cầu Vĩnh Tuy đã phải thông xe. Tuy vậy, hiện nay dự án còn rất nhiều hạng mục dang dở. Do áp dụng hình thức chỉ định thầu nên hầu hết các nhà thầu đều không lường trước được những khó khăn và rủi ro khi thi công dự án. Cho đến thời điểm hiện tại, rất nhiều phần khối lượng đã thi công, nghiệm thu nhưng chủ đầu tư chưa thanh toán cho nhà thầu. Tổng khối lượng nợ đọng ước tính khoảng 300 tỷ đồng. Trong đó Tổng công ty XDCTGT 1 có khối lượng bị nợ đọng lớn nhất vào khoảng 80 - 100 tỷ đồng, các Tổng công ty XDCTGT 4, 8, Thăng Long cũng từ 30- 60 tỷ đồng. Do phần khối lượng nợ đọng quá lớn, trong khi vốn sở hữu của các đơn vị này chỉ khoảng 200 tỷ đồng nên các Tổng công ty đang rơi vào hoàn cảnh hết sức khó khăn và không có vốn để tiếp tục triển khai thi công. Gần đây, tại một cuộc họp giao ban XDCB của Bộ GTVT, lãnh đạo Tổng công ty XDCTGT 1 đã phải trực tiếp đề nghị Bộ GTVT vào cuộc và “đòi nợ hộ” để giải quyết khó khăn. Đồng thời vị lãnh đạo này cũng bày tỏ quan điểm sẽ “chẳng mặn mà” nữa với các dự án sau này áp dụng hình thức chỉ định thầu.

Một dự án lớn khác dự kiến cũng sẽ áp dụng hình thức chỉ định thầu là Dự án đường ô tô cao tốc Hà Nội- Hải Phòng. Đây là dự án rất lớn với số vốn dự kiến lên tới hơn 24.500 tỷ đồng nhưng hiện tại VIDIFI đơn vị là chủ đầu tư dự án vẫn tiến hành công tác chỉ định thầu. Hầu hết các nhà thầu được chỉ định thầu là các nhà thầu của nước ngoài. Tuy nhiên, mặc dù đã khởi công chính thức từ tháng 5/2008 và chủ đầu tư hứa đến tháng 11/2008 sẽ khởi công toàn tuyến nhưng cho tới thời điểm hiện tại việc làm này khó có thể diễn ra như dự kiến do dự án còn gặp rất nhiều khó khăn về cả công tác huy động vốn, măt bằng, vật liệu và cả chỉ định thầu.

Hạn chế tối đa

Quan điểm hiện nay của hầu hết lãnh đạo các chủ đầu tư, ban QLDA và các nhà thầu trong ngành GTVT là những dự án đặc biệt có tính chất quan trọng, phức tạp có ý nghĩa lớn về chính trị, dân sinh và các dự án đầu tư nhỏ thì vẫn nên áp dụng hình thức chỉ định thầu, hoặc những dự án quan trọng đòi hỏi phải thi công cấp bách, nếu tổ chức đấu thầu sẽ bị chậm thời gian. Những dự án nhỏ khoảng dưới 10 tỷ đồng nếu tổ chức đấu thầu sẽ tốn kém và ít nhà thầu tham gia. Tuy nhiên, với các trường hợp này, Nhà nước cũng phải quy định những tiêu chí cụ thể đối với các đơn vị được chỉ định thầu để đảm bảo đủ năng lực về tài chính, nhân lực vật lực.

Với các dự án còn lại thì nên hạn chế tối đa hình thức này và áp dụng hình thức đấu thầu để giảm tối đa việc thất thoát, lãng phí và các công trình chất lượng kém. Việc hạn chế chỉ định thầu cũng khiến cho việc chạy chọt, xin xỏ, “sân trước”, “sân sau” cũng sẽ được giảm bớt. Mới đây nhất, vào trung tuần tháng 9/2008, trước nhiều sai phạm trong công tác đấu thầu và để hạn chế việc các địa phương, đơn vị lạm dụng việc chỉ định thầu, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 27/CT-TTg để chấn chỉnh việc lập, thẩm định và phê duyệt kế hoạch đấu thầu, không chia nhỏ gói thầu để tổ chức chỉ định thầu.

Bài, ảnh: Đức Thắng

  Về trang trước    Bản in    Gửi email    Về đầu trang